ΕΡΜΗΝΕΙΑ (ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ) ΒΑΠΤΙΣΤΙΚΩΝ
(ΚΥΡΙΩΝ)ΟΝΟΜΑΤΩΝ
Τα ονόματά
μας, οικογενειακό και βαπτιστικό, είναι δύο λέξεις που μας συντροφεύουν σ’ όλη
μας τη ζωή. Κι ενώ οι άνθρωποι έρχονται στη ζωή και φεύγουν, το οικογενειακό
τους όνομα μένει από γενιά σε γενιά και ακολουθεί τους απογόνους τους. Θα
έπρεπε ίσως να απορούμε πως δε δίνεται περισσότερο ενδιαφέρον για κάτι τόσο
σημαντικό όσο η καταγωγή, η ετυμολογία
και η αρχική σημασία των ονομάτων μας.
Στην
ενότητα αυτή ερμηνεύονται και ετυμολογούνται, με τη βοήθεια έγκυρων πηγών, όλα
τα βαφτιστικά που αναφέρονται στη μελέτη που κάνουμε.
Αγαθή, από το
επίθετο αγαθός, αυτή που έχει καλές
και αγνές προθέσεις.
Αγαμέμνων, από τις
λέξεις ἄγαν + μέμνων (μετοχή του μένω), ο πολύ σταθερός, ο αποφασιστικός. Όνομα
γνωστό από την αρχαιότητα, ο αρχιστράτηγος των Ελλαδιτών στον Τρωικό Πόλεμο.
Αγγελική, αυτή που μοιάζει ή που προέρχεται από άγγελο[1].
Άγγελος, από το ουσιαστικό άγγελος (αγγελιαφόρος, απεσταλμένος), προερχόμενο από το αρχαίο
ρήμα αγγέλω (μεταφέρω κάποιο μήνυμα,
μια είδηση). Λέξη που
απαντάται από τα έργα του Ομήρου. Αρχικά σήμαινε αυτόν που φέρνει ειδήσεις, τον
αγγελιοφόρο και από τη χριστιανική εποχή το άυλο ον που μεταφέρει το θέλημα του
Θεού στους ανθρώπους[2].
Αγλαΐα, από το αρχαίο ελληνικό επίθετο αγλαός (φωτεινός, ακτινοβόλος,
αστραφτερός, λαμπρός, φημισμένος). Η Αγλαΐα ήταν μια από τις Τρεις Χάριτες της
αρχαιότητας.
Αθανασία, αθάνατη, αιώνια.
Αθανάσιος, αθάνατος, αιώνιος. Από το ουσιαστικό αθανασία <α (στερητικό) + θάνατος[3].
Αθηνά, άγνωστη η ετυμολογία της λέξης. Υπάρχουν
δύο πιθανές ερμηνείες: (1) βασίλισσα του ουρανού, (2) αυτή που ανήκει στον
πατέρα της. Η Αθηνά ήταν η θεά της σοφίας στην Αρχαία Ελλάδα[4].
Αλεξάνδρα, θηλυκή
μορφή του Αλέξανδρος, ο υπερασπιστής, προστάτης ανδρών [από το αρχαίο ρήμα αλέξω (αποκρούω, προστατεύω) + το ουσιαστικό ανήρ, γεν. του ανδρός][5].
Αλέξανδρος, υπερασπιστής, προστάτης ανδρών [σύνθετο
από το αρχαίο ρήμα αλέξω (αποκρούω,
προστατεύω) + το ουσιαστικό ανήρ, γεν.
του ανδρός]. Σπουδαίοι γλωσσολόγοι τονίζουν πως το όνομα είναι πανάρχαιο,
καθώς συναντάται από τα Μυκηναϊκά χρόνια. Το όνομα δοξάστηκε από τον Μέγα
Αλέξανδρο και πέρασε σε όλες τις γλώσσες[6].
Αλέξιος,
από
το αρχαιοελληνικό ρήμα αλέξω
(αποκρούω).
Αλίκη, ξενικό όνομα.
Προέρχεται από το αγγλικό Alice το οποίο
αποτελεί σμίκρυνση του παλιού γαλλικού Adelais, το οποίο με την σειρά του προέρχεται από το γερμανικό όνομα Adalheidis, που έχει ρίζα
στην γερμανική έννοια adal, που σημαίνει ευγενής. Για αυτό το λόγο ενίοτε μεταφράζεται «Ευγενία» για
ορθοδοξοχριστιανικές βαφτίσεις.
Αλκιβιάδης, αρχαίο
ελληνικό όνομα, από το αλκίβιος < αλκή
(δύναμη) + βίος + παραγωγικό
επίθημα άδης.
Αμαλία, όνομα
γερμανικής προέλευσης Amalia < Amala < ρίζα amal = δραστήρια, εργατική. Στη χώρα μας ήταν άγνωστο ως την εποχή που
έγινε βασίλισσα της Ελλάδας η Αμαλία (1836-1862), γυναίκα του Όθωνα. Η
χρησιμοποίησή του από τις Ελληνίδες είναι απόρροια φιλοβασιλικών αισθημάτων (το
ίδιο συμβαίνει και με το όνομα Φρειδερίκη, γυναίκας του βασιλιά Παύλου).
Αναστασία, η θηλυκή μορφή του Αναστάσιος.
Αναστάσιος, από το ουσιαστικό ανάστασις (έγερση, αφύπνιση) < πρόθεση ανά + στάσις.
Στον Χριστιανισμό σημαίνει αυτός που αναστήθηκε, ο αναγεννημένος, ο αιώνιος[7].
Ανδρέας, από το αρχ. ουσιαστικό ανήρ, γεν. ανδρός. ο
ανδρείος, πραγματικός άνδρας, γενναίος πολεμιστής[8].
Ο Ανδρέας ήταν ο πρώτος μαθητής του Χριστού και ονομάστηκε γι΄ αυτό
Πρωτόκλητος. Είναι ο προστάτης άγιος της Σκωτίας και πολιούχος της Πάτρας.
Ανδριάνα, η θηλυκή
μορφή του Ανδρέας.
Ανθούλα, υποκοριστικό
του ονόματος Ανθή < αρχαίο ελληνικό ουσιαστικό άνθος, αυτή που ανθίζει, η λουλουδένια[9].
Άννα, από την εβραϊκή λέξη[10]
Hannah (χάρη, ευλογία του Θεού). αυτή που έχει δεχθεί τη χάρη και
την εύνοια του Θεού[11].
Η μητέρα της Παναγίας.
Αντιγόνη, θηλυκό όνομα του αρσενικού Αντίγονος < αντί + γόνος (απόγονος, παιδί). αυτή που είναι ισάξια με τον
γεννήτορα πατέρα της[12].
Αντώνιος, προέρχεται από το
λατινικό όνομα Antonius, άγνωστης
ετυμολογίας.
Αποστολία, θηλυκή μορφή του ονόματος Απόστολος.
Απόστολος, από το αρχ. ουσ. απόστολος (αποσταλμένος) < από
+ στέλλω (στέλνω μακριά). Στον
χριστιανισμό η λέξη χρησιμοποιήθηκε για τους 12 μαθητές του Χριστού, δηλ. ο
εντεταλμένος με μια αποστολή.[13]
Αριστέα, θηλυκή
μορφή του ονόματος Αρίστος <
Αριστείδης
Αριστείδης, από το
αρχαίο ελληνικό επίθετο άριστος + την
κατάληξη –είδης, ο γιος του άριστου.
Αρτέμιος, αρσενικός
τύπος του γυναικείου βαφτιστικού ονόματος Άρτεμις,
η θεά του κυνηγιού των αρχαίων Ελλήνων. Η ετυμολογία είναι από τις λέξεις αήρ +
τέμνω = σκίζω τον αέρα, ενώ το αρχαίο επίθετο αρτεμής σημαίνει τον άρτιο, τον σώο.
Ο Άγιος Αρτέμιος (τιμάται στις 20 Οκτωβρίου) είναι ο πολιούχος της αστυνομίας.
Ασήμω, δημώδης
(λαϊκός) τύπος του ονόματος Ασημίνα ή
Ασημένια < φτιαγμένη από ασήμι ή αυτή που έχει τις ιδιότητες του
ασημιού.
Αφροδίτη, αρχαίο όνομα αβέβαιης ετυμολογίας. Προελληνική
λέξη[14],
πιθανόν να σημαίνει αυτή που έφυγε/πέταξε/βγήκε από τον αφρό < αφρός + δίω (φεύγω, πετώ)[15].
Η Αφροδίτη ήταν η θεά του κάλλους και του έρωτα των αρχαίων Ελλήνων. Είναι,
επίσης, πλανήτης του ηλιακού συστήματος.
Βαρβάρα, από το
αρχαίο επίθετο βάρβαρος, ο σκληρός
και ατίθασος, αυτός που δε μιλά ελληνικά (από το ηχομιμητικό βαρ βαρ που
δηλώνει την ομιλία των ξένων λαών).
Βασιλεία, θηλυκή
μορφή του ονόματος Βασίλειος.
Βασίλειος, από το αρχαίο επίθετο βασίλειος < βασιλεύς. αυτός που ανήκει στον βασιλιά,
ο βασιλικός[16].
Βασιλική, θηλυκός τύπος του Βασίλειος. αυτή που ανήκει στον βασιλιά, η βασιλική.
Βενέτα, προέρχεται από τη
λατινική λέξη Venetia, πόλη της
Ιταλίας. Το όνομα της πόλης προέρχεται από τους κατοίκους της που ονομάζονταν
Veneti, δηλαδή "Ενετοί". Η ετυμολογία της λέξης είναι άγνωστη ή
αβέβαιη, ίσως έχει σχέση με την ινδοευρωπαϊκή ρίζα wen-wenetoi που σημαίνει
"αγαπητοί, φιλικοί" ή με τη λατινική λέξη venetus που σημαίνει "μπλε της θάλασσας (το χρώμα)"[17].
Βηθλεέμ, εβραϊκό όνομα της πόλης που γεννήθηκε ο Χριστός. Αποτελείται από τις λέξεις beth+Leḥem που σημαίνουν "σπίτι του άρτου".
Βικτωρία,
θηλυκός
τύπος του ονόματος Βίκτωρ/Βίκτωρας < από το ρωμαϊκό Victorius < vincere
(νικώ,
κατακτώ).
Γαβριήλ, εβραϊκό όνομα που σημαίνει "ο Θεός είναι η δύναμή
μου". Προέρχεται από τις λέξεις gabar+El
που σημαίνουν "να είσαι δυνατός και Θεός"[18].
Γεράσιμος, έχει τις ρίζες του στη λέξη γέρας που σημαίνει "αριστείο,
έπαθλο", σημαίνει ο τιμημένος, ο βραβευμένος. Προστάτης άγιος της
Κεφαλονιάς.
Γεωργία, η εργαζόμενη στη γη, η γεωργός.
Γεώργιος, από το αρχαίο ουσιαστικό γεωργός < γη + έργον, δηλαδή αυτός που καλλιεργεί τη γη[19].
Από τους μεγαλύτερους αγίους της χριστιανοσύνης, μεγαλομάρτυρας, προστάτης
άγιος της Αγγλίας. Είναι το πολυπληθέστερο ελληνικό αντρικό όνομα.
Γιαννακός, παραλλαγή του ονόματος Ιωάννης.
Γιαννιώ,
δημώδης
(λαϊκός) τύπος του ονόματος Ιωάννα.
Γλυκερία, από το
αρχαίο ελληνικό επίθετο γλυκερός <
γλυκύς, αυτή που είναι γλυκιά,
καλοσυνάτη[20].
Γρηγόριος, από το
ρήμα γρηγορώ, αυτός που είναι ξύπνιος
και αγρυπνεί. Χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στη χριστιανική εποχή.
Δάφνη, από το φυτό δάφνη το οποίο είναι αρχαία ελληνική λέξη,
αβέβαιης ετυμολογίας.
Δέσποινα, από το ουσιαστικό δέσποινα, θηλυκό του δεσπότης (κυρία, αρχόντισσα). Στην πίστη μας,
Δέσποινα είναι η Παναγία[21].
Δέσπω, δημώδης (λαϊκός) τύπος του ονόματος Δέσποινα.
Δήμητρα, από την
αρχαιοελληνική λέξη δημήτηρ <
δη (γη) + μήτηρ (μητέρα της γης)[22].
Θεά της γεωργίας των αρχαίων Ελλήνων.
Δημήτριος, ο αφιερωμένος στη θεά Δήμητρα[23].
Μεγαλομάρτυρας της χριστιανοσύνης, πολιούχος της Θεσσαλονίκης.
Δημοσθένης, αρχαίο
όνομα, από τις λέξεις δήμος (οι
πολλοί, ο λαός) + σθένος (δύναμη),
αυτός που εκπροσωπεί τη δύναμη του λαού
Διαμάντω, δημώδης (λαϊκός) τύπος του ονόματος Αδαμαντία, θηλυκός τύπος του Αδαμάντιος.
Διονύσιος, προέρχεται από το όνομα του αρχαίου θεού του κρασιού και της γονιμότητας, Διόνυσου < Ζευς (γενική Διός) + Νύσα (όνομα νυμφών).
Ειρήνη, από το ουσιαστικό ειρήνη (ηρεμία, ησυχία).
Ελένη, αρχαίο ελληνικό όνομα, αβέβαιης
ετυμολογίας. Μια εκδοχή είναι να προέρχεται από τη λέξη σελήνη/σέλας (φωτεινή, απαστράπτουσα)[24].
Ελευθερία, θηλυκή μορφή του Ελευθέριος < επίθετο
ελεύθερος.
Elisa, ξενικό
όνομα, σύντμηση του ονόματος Elisabeth, από το βιβλικό εβραϊκό όνομα Elisheva (ο Θεός
μου φέρνει την αφθονία). Το όνομα το έφερε η μητέρα του Ιωάννη του Βαπτιστή.
Επαμεινώνδας, αρχαίο
ελληνικό όνομα του μεγάλου Θηβαίου στρατηγού και πολιτικού, από την πρόθεση επ(ί) + αμείνων (ισχυρότερος, καλύτερος) + τη δωρική κατάληξη –δας, δηλαδή αυτός που προχωράει προς το
καλύτερο, ο γενναιότερος[25].
Επιμέλεια, η φροντίδα
και το ενδιαφέρον για κάτι, από τα αρχαία ελληνικά επί +μέλω.
Ερασμία, από τις
αρχαίες ελληνικές λέξεις εράσμιος (αξιαγάπητος)
< έραμαι (αγαπώ)[26].
Ευαγγελία, θηλυκή
μορφή του ονόματος Ευάγγελος.
Ευάγγελος, από το
αρχαίο κοινό επίθετο ευ + άγγελος (αυτός
που φέρνει καλή είδηση).
Ευγενία, θηλυκή
μορφή του ονόματος Ευγένιος <
αρχαίο ελληνικό επίθετο ευγενής (ο
ευγενικός, που έχει καλούς τρόπους και καλή καταγωγή).
Ευθαλία, από το
αρχαίο ελληνικό επίθετο ευθαλής < ευ (καλά, εύκολα) + θαλής (ανθηρός), η ανθηρή, η πλούσια σε βλάστηση[27].
Ευθυμία, θηλυκή
μορφή του ονόματος Ευθύμιος.
Ευθύμιος, από την αρχαία ελληνική λέξη εύθυμος που σημαίνει "ευδιάθετος, αυτός που έχει καλή ψυχική
διάθεση". Έχει τις ρίζες της στις λέξεις ευ (καλός) + θυμός (ψυχή, πνεύμα, τόλμη, θάρρος).
Ευσταθία, θηλυκή μορφή του ονόματος Ευστάθιος (από το αρχαίο επίθετο ευστάθιος,
ευ(καλώς, επίρρημα) + σταθ- (θέμα του ρήματος ίσταμαι) + -ιος (παραγωγική κατάληξη
που δηλώνει σχέση). Ευστάθιος είναι ο σταθερός.
Ευστράτιος, από το αρχαίο επίρρημα ευ (καλώς) + στράτιος
< στρατός, ο καλός ηγέτης του στρατού[28].
Ζωή, από το
αρχαίο ελληνικό ουσιαστικό ζωή < ζω,
αυτή που έχει και δίνει ζωή.
Ηλιάνα, θηλυκός τύπος του ονόματος Ηλίας.
Ηλίας, από το εβραϊκό Eliyahu (ο Θεός
είναι ο Κύριος, ο Γιαχβέ)[29].
Θεοδώρα, το δώρο του
Θεού.
Θεόδωρος, το δώρο του
Θεού.
Θεοφάνης, από τις λέξεις Θεό + φάνης <
φαίνω/-ομαι. η φανέρωση του Θεού[30].
Θρασύβουλος, αρχαίο ελληνικό όνομα
που σημαίνει "αυτός που έχει τολμηρή σκέψη, ο αποφασιστικός".
Προέρχεται από τις λέξεις θρασύς (αυθάδης,
ριψοκίνδυνος, παράτολμος, υπερήφανος) + βουλή ( απόφαση, γνώμη, συμβουλή)[31].
Θωμάς, από το εβραϊκό Te’oma (δίδυμος)[32].
Ένας από τους μαθητές του Ιησού.
Ιάσονας, αρχαίο ελληνικό όνομα
που έχει τις ρίζες του στο ρήμα ἰῶμαι
(θεραπεύω)"[33].
Ιουλία, από το ρωμαϊκό όνομα Ιουλία,
που αρχικά χρησιμοποιούνταν ως οικογενειακό επίθετο. Αβέβαιης ετυμολογίας. Ίσως
προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη
ίουλος που σημαίνει "οι πρώτες τρίχες από το γένι των εφήβων,
χνούδι". Ίσως προέρχεται από τη λατινική λέξη iulus που σημαίνει "κάτω ή το χνουδωτό μέρος των φυτών"[34].
Ιωάννης, από την εβραϊκή λέξη Yokhanán (η χάρη/εύνοια του Θεού)[35].
Από τα συχνότερα ελληνικά ονόματα.
Ιωσήφ, από την εβραϊκή λέξη Yosef = αυτός (δηλ. ο Θεός) θα προσθέσει (ενν. περισσότερα παιδιά).
Καλλιρρόη,
από
τις λέξεις καλλι + ροή, αυτή που
χαρακτηρίζεται από καλή ροή, άφθονα νερά.
Καλυδώνα, σπάνιο όνομα, από την αρχαία πόλη της Αιτωλίας, την Καλυδώνα (<καλός + υδνέω = τρέφω, αυξάνω {<δαίνυμι}, αυτός που φέρνει πολλή τροφή).
Κατερίνα,
διαφορετική μορφή του ονόματος Αικατερίνη
< (1) πιθανόν από το
επίθετο καθαρός (αγνός, άγιος)[36],
(2) εαρινή, ανοιξιάτικη (από το κατ’
εαρινή)[37].
Κίμων, αρχαίο
ελληνικό όνομα, αβέβαιης
ετυμολογίας. Έχει υποστηριχθεί (Μπαμπινιώτης) ότι προέρχεται από επίθετο που
αρχικά δήλωνε το σκούρο χρώμα.
Κλεάνθης, αρχαίο ελληνικό όνομα που προέρχεται από τις λέξεις κλέος (δόξα) + ἄνθος (λουλούδι).
Κλειώ, αρχαίο ελληνικό όνομα που
προέρχεται από το ρήμα κλείω (εγκωμιάζω,
λαμπρύνω)[38]. Η Μούσα της Ιστορίας για
τους αρχαίους Έλληνες.
Κυριαζής, παραφθορά
του ονόματος Κυριάκος, ακολουθώντας τον εξής σχηματισμό:
Κυριάκος>Κυριάκης>Κυριακής>Κυριατσής>Κυριατζής>Κυριαζής.
Κυριακούλα, υποκοριστικό της Κυριακής < αυτή που ανήκει στον Κύριο/ ημέρα του Κυρίου.
Κωνσταντίνα, θηλυκός τύπος του Κωνσταντίνος.
Κωνσταντίνος, προέρχεται από τη λατινική λέξη Constantinus < consto (στηρίζομαι, στέκω σταθερά). ο σταθερός, ο αποφασισμένος, ο βέβαιος.
Ο Μέγας Κωνσταντίνος, αυτοκράτορας του Βυζαντίου, ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη[39].
Κωστούλα, υποκοριστικό του ονόματος Κωνσταντίνα.
Λαμπρινή,
από
το επίθετο λαμπρός (φωτεινός), η
απαστράπτουσα, η αφιερωμένη στην ημέρα της Λαμπρής.
Λάμπρος, από το
επίθετο λαμπρός (φωτεινός).
Λάμπρω,
χαϊδευτικό του ονόματος Λαμπρινή.
Λεμονιά, από το ομώνυμο εσπεριδοειδές δέντρο. Λεμονιά
< λεμόνι ή λεμόνιον < limone (στα ιταλικά) < laymun (αραβικά) ή limun
(περσικά).
Λεωνίδας, αρχαίο όνομα από το ουσιαστικό λέων (λιοντάρι) + δωρική κατάληξη –ίδας. ο γενναίος, ο δυνατός,
ο ατρόμητος[40].
Μαγδαληνή, από το βιβλικό πρόσωπο Μαρία η Μαγδαληνή, η
καταγόμενη από το χωριό Μάγδαλα, κωμόπολη κοντά
στη λίμνη Γεννησαρέτ. Μάγδαλα στην Αραμαϊκή σημαίνει όμορφο μέρος.
Μαγιούλα,
υποκοριστικό του ονόματος Μάγια, με
δύο πιθανές ερμηνείες: α) από το όνομα Μάγια
(αρσενικό Μάγος) με προέλευση από την Περσία (μάγος στην αρχαιότητα ήταν ο
ιερέας της θρησκείας του Ζωροάστρη ή ο σοφός που ασχολούνταν με πολλές
επιστήμες) που γιορτάζουν όμως στο ορθόδοξο ημερολόγιο, στις 31 Μαΐου, του
Αγίου Μάγου, β) παραφθορά του ονόματος Μάγδα < Μαγδαληνή (γυναίκα από τα Μάγδαλα της Γαλιλαίας < Migdal+El, που σημαίνουν ο πύργος του Θεού)[41].
Μαργαρίτα, από το
ουσιαστικό μαργαρίτα. Η λέξη είναι
αντιδάνειο. Οι Ιταλοί πήραν την ελληνική λέξη μαργαρίτης (μαργαριτάρι) < από την περσική marvarit, που
γνώρισαν οι Έλληνες κατά την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, τη μετέτρεψαν
σε margarita και με τη λέξη αυτή ονόμασαν μια σειρά
ομοειδών φυτών. Στον Μεσαίωνα πήραμε
πίσω τη λέξη, ως αντιδάνειο, με τη νέα της σημασία. Επομένως, με την αρχική της
σημασία Μαργαρίτα είναι αυτή που είναι πολύτιμη σαν μαργαριτάρι[42].
Μάρθα, από την
αραμαϊκή λέξη marta (κυρία,
οικοδέσποινα)[43].
Μαρία, από την εβραϊκή λέξη Marjám που σημαίνει αυτή που πικράθηκε, αλλά υψώθηκε και δοξάστηκε[44].
Το πολυπληθέστερο γυναικείο ελληνικό όνομα.
Μαριάνθη, σύνθετο όνομα από τα Μαρία + Ανθή.
Μαριγώ, δημώδης (λαϊκός) τύπος του ονόματος Μαρία.
Μαυρέτα,
υποκοριστικό του ονόματος Μαύρα που
είναι θηλυκός τύπος του Μαύρος (δίνει το όνομα Μαυρουδής) < από το επίθετο μαύρος (ο μελαμψός, ο σκουρόχρωμος). Η
ορθοδοξία τους γιορτάζει στις 30 Ιανουαρίου, του Αγίου Μαύρου. Αγία Μαύρα (Santa Maura) είναι η ενετική ονομασία της Λευκάδας[45].
Melanie, ξενικό
όνομα με προέλευση από την αρχαία ελληνική λέξη μέλας (μαύρος, αυτός που έχει τελείως
σκοτεινό χρώμα)[46].
Μιχαέλα, θηλυκός τύπος του ονόματος Μιχαήλ.
Μιχαήλ, από την εβραϊκή λέξη Mikhaél (όμοιος με το Θεό). Ένας από τους Αρχαγγέλους[47].
Μυρτώ, από τη λέξη μύρτο που σημαίνει ο καρπός του φυτού μυρτιά.
Νεκταρία, από την αρχαία ελληνική
λέξη νέκταρ (οίνος, κρασί, το ποτό
των θεών), αβέβαιης ετυμολογίας.
Νεφέλη, από την αρχαία ελληνική λέξη
νέφαλον = νέφος, συννεφάκι. Η Νεφέλη στην
αρχαιότητα ήταν Ωκεανίδα, μητέρα του Φρίξου και της Έλλης.
Νικόλαος, από τα αρχ. ουσιαστικά νίκη + λαός. η
νίκη του λαού/ αυτός που εξασφαλίζει τη νίκη του λαού. Ο Άγιος Νικόλαος είναι ο
προστάτης των ναυτικών.
Όλγα, από το νορβηγικό
όνομα Helga, το οποίο έχει τις ρίζες
του στη λέξη heilagr (άγιος,
ευλογημένος)[48].
Ουρανία, αρχαίο
όνομα από την ελληνική μυθολογία (μία από τις εννέα Μούσες, προστάτρια της
αστρονομίας), προέρχεται από το ουσιαστικό ουρανός.
Γιορτάζει στις 6 Ιανουαρίου, των Θεοφανείων.
Παναγιώτα, από τη λέξη Παναγία (απόλυτα άγια).
Παναγιώτης, ο αφιερωμένος στην Παναγία.
Παρασκευάς, αρσενικός τύπος του ονόματος Παρασκευή.
Παρασκευή, από το ουσιαστικό παρασκευή (προετοιμασία
και κατασκευή), το οποίο είναι σύνθετο από την πρόθεση παρά + σκευή < σκευάζω (τακτοποιώ). η πολύ
καλά προετοιμασμένη[49].
Παρθένα, από το
αρχαίο επίθετο παρθένος (η αδιάφθορη,
η αγνή, η αμόλυντη). Επίθετο της Παναγίας μας.
Πατούλα,
υποκοριστικό
του ονόματος Υπατία που αποτελεί
θηλυκή μορφή του Υπάτιος < ύπατος
(ανώτατος), αξίωμα στην αρχαία Ρώμη. Η Ορθοδοξία τιμά τον Άγιο Υπάτιο στις 31 Μαρτίου.
Πατρούλα,
υποκοριστικό του ονόματος Πάτρα που
αποτελεί σύντμηση του Κλεοπάτρα,
αρχαίο όνομα, από το κλέος (δόξα) + πατήρ, αυτή που κατάγεται από ένδοξο
πατέρα ή η δόξα του πατέρα της[50].
Παύλος, από το λατινικό paulus (μικρός). Αναφέρεται στο πρόσωπο του διώκτη του χριστιανισμού Σαούλ ή Σαύλος (στα εβραϊκά σημαίνει αυτός που ορμητικά ποθεί) που μετονομάστηκε σε Παύλος (ο πιο μικρός από τους αποστόλους).
Πελοπίδας, από το όνομα Πέλοψ + δωρικό επίθημα -ίδας (ο απόγονος του Πέλοπα). Το όνομα Πέλοψ προέρχεται από το αρχαίο επίθετο πελός = μαυριδερός και
όψις και εννοείται ο μελαχρινός.
Πέτρος, από τη
λέξη πέτρα. Ο Σίμων, ονομάστηκε σπό
τον Ιησού Πέτρος, από την ελληνική λέξη πέτρα, λόγω της σταθερότητας της πίστης
του.
Πηνελόπη, αρχαίο
όνομα, από το ουσιαστικό πηνέλοψ
(είδος πάπιας)[51].
Πολίνα,
υποκοριστικό των ονομάτων Αποστολία, Παυλίνα, Πολυτίμη.
Πολύκαρπος, από τις λέξεις πολύ
+ καρπός, αυτός που φέρει πολλούς καρπούς, εύφορος, γόνιμος.
Πολυξένη, αρχαίο
όνομα, από το επίθετο πολύξενος < πολύ + ξένος (φιλοξενούμενος), αυτή που είναι πολύ φιλόξενη, η
περιποιητική[52].
Προκόπιος,
από
το ουσιαστικό προκοπή < ρήμα προκόβω < αρχαία ελληνικά προ + κόπτω (προοδεύω, αναπτύσσομαι
ηθικά και πνευματικά).
Ρένα,
υποκοριστικό του ονόματος Ειρήνη.
Ρήνα,
υποκοριστικό των ονομάτων Αικατερίνη ή Ειρήνη.
Σαββούλα, θηλυκή
μορφή του ονόματος Σάββας < από την ημέρα
Σάββατο, ιερή ημέρα των Εβραίων < εβραϊκό Sabbat (ανάπαυση)[53].
Σοφία, από το αρχαίο ουσιαστικό σοφία (πολυμάθεια, βαθιά γνώση).
Σπυριδούλα, η θηλυκή
μορφή του ονόματος Σπυρίδων.
Σπυρίδων, από την
αρχαία ελληνική λέξη σπυρίς, γεν.
σπυρίδος (ψαροκόφινο, ζεμπίλι, πλεκτό σκεύος).
Σταματούλα,
υποκοριστικό του ονόματος Σταματία, θηλυκή μορφή του ονόματος Σταμάτιος/Σταμάτης < από το ρήμα σταματώ (βάζω τέλος σε μια σειρά). Το
όνομα είναι ευχετικό[54].
Προέρχεται από την προστακτική: «Σταμάτα, γυναίκα, να γεννάς κορίτσια» ή
«Σταμάτα, θάνατε, να παίρνεις τα παιδιά»[55].
Σταύρος, από το ουσιαστικό σταυρός με μεταφορά του τόνου. Ο σταυρός είναι το σύμβολο του
χριστιανισμού.
Σταυρούλα, η θηλυκή
μορφή του ονόματος Σταύρος.
Στεφανία, θηλυκή
μορφή του ονόματος Στέφανος < από το ουσιαστικό στέφανος
(στεφάνι).
Σωτήριος, προέρχεται από τη
γιορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και σημαίνει "αυτός που σώζει".
Από τις λέξεις σώζω + τηρ που σημαίνουν "απαλλάσσω
κάποιον από κίνδυνο, από φθορά και η κατάληξη δηλώνει τον δράστη της
ενέργειας"[56].
Τηλέμαχος, αρχαίο
ελληνικό όνομα, από τις λέξεις τηλέ (μακριά, σε μεγάλη απόσταση) + μάχομαι (πολεμώ, αγωνίζομαι, φιλονικώ).
Αυτός που μάχεται από μακριά ή που είναι μακριά από τη μάχη[57].
Τριαντάφυλλος, από το ουσιαστικό τριαντάφυλλο < τριάντα + φύλλον, ονομασία λουλουδιού.
Φιλιμένη ή
Φιλημένη ή Φιλομένα, θηλυκή μορφή του ονόματος Φιλήμων που προέρχεται από το
αρχαίο επίθετο φιλήμων < φιλώ (αγαπώ) + κατάληξη –μων, αυτός που αγαπά.
Φίλιππος, αρχαίο ελληνικό όνομα, από τις λέξεις φιλώ (αγαπώ) + ἵππος
(άλογο), αυτός που αγαπά τα άλογα ή την ιππασία και τους ιπποδρομιακούς αγώνες.
Φιλίτσα,
υποκοριστικό
του ονόματος Φιλιώ που αποτελεί
σύντμηση των ονομάτων Τριανταφυλλιά (κυρίως), Θεοφίλη, Χριστοφίλη κ.α .
Φωτεινή, από το επίθετο φωτεινή (η λαμπερή).
Φωτία, παραλλαγή του ονόματος Φωτεινή.
Φώτιος, από την αρχαία
ελληνική λέξη φῶς που σημαίνει
"λάμπω, φωτίζω, το χρονικό διάστημα της ημέρας".
Χαράλαμπος, από το
ουσιαστικό χαρά + το ρήμα λάμπω, αυτός που λάμπει από χαρά.
Χαρίκλεια, αρχαίο
όνομα, από τα ουσιαστικά χάρις (η
χάρη, το χάρισμα) + κλέος (δόξα, καλή
φήμη), αυτή που έχει χάρη και δόξα[58].
Χαρίλαος, αρχαίο
όνομα, βασιλιάς της Σπάρτης και ανηψιός του νομοθέτη Λυκούργου, από τα
ουσιαστικά χάρις (η χάρη, το χάρισμα)
+ λαός, αυτός για τον οποίο χαίρεται
ο λαός, ο άνθρωπος του λαού[59].
Χρήστος, (1) παράλληλη γραφή του Χρίστος.
από το Χριστός με μεταφορά τόνου
(αυτός που χρίσθηκε, που έχει λάβει το χρίσμα < χρίω = αλείφω κάποιον με
λάδι ή με ευώδη μύρο)[60].
Χρησιμοποιήθηκε για να αποδοθεί το εβραϊκό Masiah > Μεσίας (χριστός, χρισμένος), (2)
υπάρχει και μια άλλη εκδοχή - λιγότερο πιθανή - από το επίθετο χρηστός (χρήσιμος, ωφέλιμος)[61].
Χριστιάνα, θηλυκός τύπος του βαφτιστικού ονόματος Χριστιανός (ο υποστηρικτής του χριστιανισμού),
ιδιαίτερα διαδεδομένο στις βορειοευρωπαϊκές χώρες ως Christian ή Kristian.
Χριστίνα, θηλυκός τύπος του Χρίστος (Χρήστος).
Χριστόφορος, Χριστός
+ φέρω. αυτός που έχει
μέσα του τον Χριστό.
Χρυσάνθη, θηλυκή
μορφή του ονόματος Χρύσανθος <
επίθετο χρυσός + ουσιαστικό άνθος, αυτή που έχει πολύτιμα άνθη, η
πολύτιμη[62].
Χρυσοβαλάντης, από το επίθετο χρυσός + ουσιαστικό βαλάντιον
(πουγκί, πορτοφόλι). αυτός που έχει χρυσό βαλάντιο, ο καλόκαρδος, ο
συμπονετικός[63].
Χρυσούλα,
υποκοριστικό του ονόματος Χρύσα ή Χρυσή < από τη λέξη χρυσός, αυτή που είναι πολύτιμη σαν τον
χρυσό.
ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ
ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ
Τα ονόματα που χρησιμοποιούνται στην Ελλάδα
σήμερα μπορούν να κατηγοριοποιηθούν με δύο διαφορετικούς τρόπους:
α)
με βάση τη γλώσσα προέλευσης σε: 1) Ελληνικά, 2) Ξένα (κυριότερη κατηγορία
είναι τα εβραϊκά και δευτερευόντως τα λατινικά).
β)
με βάση τον τρόπο εισαγωγής στη γλώσσα, δηλαδή σε ονόματα που επικράτησαν μέσω:
1) της αρχαίας ελληνικής παράδοσης, 2) της εκκλησιαστικής παράδοσης, 3) του
λαϊκού πολιτισμού.
Η δεύτερη ταξινόμηση είναι η πιο σωστή
επιστημονικά και πιο επαρκής περιγραφικά. Θελήσαμε αυτά τα 147 διαφορετικά
ονόματα (59 ανδρικά και 88 γυναικεία) να τα χωρίσουμε με βάση την προέλευση και
την ετυμολογία τους. Όπως είναι φυσικό τα περισσότερα είναι από τη θρησκευτική
μας παράδοση και από αρχαιοελληνικά ονόματα. Όλα αυτά φαίνονται στον παρακάτω
πίνακα:
|
Θρησκευτικά |
55 |
ποσοστό |
38 % |
|
Αρχαιοελληνικά |
44 |
» |
29 % |
|
Εβραϊκά |
14 |
» |
9 % |
|
Ξενικά |
13 |
» |
9 % |
|
Λαϊκή παράδοση |
21 |
» |
15
% |
Μια αναλυτικότερη κατηγοριοποίηση των
βαφτιστικών ονομάτων με βάση την προέλευσή τους είναι η παρακάτω:
|
Α΄
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ |
|
|
Ανδρικά |
Γυναικεία |
|
α) Ελληνιστικής προέλευσης |
|
|
Άγγελος, Αθανάσιος, Αναστάσιος, Ανδρέας, Απόστολος,
Βασίλειος, Γεράσιμος, Γεώργιος, Γρηγόριος, Ευάγγελος, Ευθύμιος, Θεόδωρος, Θεοφάνης, Κυριαζής, Λάμπρος, Νικόλαος, Πέτρος, Παναγιώτης, Παρασκευάς, Πολύκαρπος, Προκόπιος, Σταύρος, Σπυρίδων,
Σωτήριος, Φώτιος, Χαράλαμπος, Χρήστος, Χριστόφορος |
Αγγελική, Αθανασία, Αναστασία, Ανδριάνα, Αποστολία, Βαρβάρα, Βασιλεία, Βασιλική, Γεωργία, Δέσποινα, Ευαγγελία, Ευθυμία, Θεοδώρα,
Κατερίνα, Κυριακούλα, Λαμπρινή, Παναγιώτα, Παρασκευή, Παρθένα, Σπυριδούλα, Σταυρούλα,
Στεφανία, Φιλίτσα, Φωτεινή, Χριστιάνα, Χριστίνα |
|
β) Εβραϊκής προέλευσης (από την
Παλαιά Διαθήκη) |
|
|
Γαβριήλ, Ηλίας, Θωμάς, Ιωάννης, Ιωσήφ, Μιχαήλ |
Άννα, Βηθλεέμ, Ελισάβετ, Μάρθα, Μαγδαληνή, Μαρία, Μιχαέλα,
Σαββούλα |
|
γ) Λατινικής προέλευσης |
|
|
Αντώνιος, Κωνσταντίνος, Παύλος |
Κωνσταντίνα, Όλγα, Πατούλα (Υπατία) |
|
Β΄ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΑ |
|
|
Αγαμέμνων, Αλέξανδρος, Αλέξιος, Αλκιβιάδης, Αριστείδης, Αρτέμιος, Δημήτριος,
Δημοσθένης, Διονύσιος, Επαμεινώνδας, Ευστράτιος, Θρασύβουλος, Ιάσονας, Κίμων, Κλεάνθης,
Λεωνίδας, Πελοπίδας, Τηλέμαχος, Φίλιππος, Χαρίλαος |
Αγλαΐα, Αθηνά, Αλεξάνδρα, Αντιγόνη, Αριστέα,
Αφροδίτη, Γλυκερία, Δήμητρα, Ελένη, Ερασμία, Ευγενία, Ευθαλία, Ευσταθία, Καλυδώνα, Καλλιρρόη,
Κλειώ, Κλεοπάτρα, Νεκταρία, Νεφέλη, Ουρανία, Πηνελόπη, Πολυξένη, Φιλιμένη, Χαρίκλεια |
|
Γ΄ ΛΑΪΚΗ
ΠΑΡΑΔΟΣΗ |
|
|
α) Ονόματα δέντρων/φυτών |
|
|
Τριαντάφυλλος |
Ανθούλα, Δάφνη, Λεμονιά, Μαργαρίτα, Μαριάνθη, Μυρτώ, Φιλίτσα |
|
β) Ονόματα χρωμάτων/ορυκτών |
|
|
Χρυσοβαλάντης |
Ασήμω, Διαμάντω, Μαυρέτα, Χρυσάνθη, Χρυσούλα |
|
γ) Ονόματα ευχών/αρετών |
|
|
|
Αγαθή, Ειρήνη, Ελευθερία, Επιμέλεια, Ζωή, Σοφία, Σταματούλα |
|
Δ΄ΞΕΝΙΚΑ
|
|
|
|
Αλίκη, Αμαλία, Βενέτα, Βικτωρία, Elisa, Ιουλία, Μαγιούλα, Melanie, |
[1] Πέτρου Α. Αλεξιάδη, ό.π, σελ. 62
[2] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π, σελ. 18
[3] Κωνσταντίνου Ιωαν. Τρυφερούλη, ό.π, σελ. 16
[4] Πέτρου Α. Αλεξιάδη, ό.π., σελ. 66
[5] Κωνσταντίνου Ιωαν. Τρυφερούλη, ό.π., σελ. 16
[6] Κωνσταντίνου Ιωαν. Τρυφερούλη, ό.π., σελ.
16
[7] Κωνσταντίνου Ιωαν. Τρυφερούλη, ό.π., σελ. 17
[8] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου,
ό.π., σελ. 36
[9] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π., σελ. 256
[10] Σημείωση: όπως θα δούμε και παρακάτω, όλα τα εβραϊκά ονόματα έχουν το νόημα ολόκληρων προτάσεων
[11] Κωνσταντίνου Ιωαν. Τρυφερούλη, ό.π., σελ.
51
[12] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου,
ό.π., σελ. 257
[13] Κωνσταντίνου Ιωαν. Τρυφερούλη, ό.π., σελ.
19
[14] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου,
ό.π., σελ. 262
[15] Πέτρου Α. Αλεξιάδη, ό.π., σελ. 86
[16] Πέτρου Α. Αλεξιάδη, ό.π., σελ. 91
[17] https://www.eortologio.net/
[18] https://www.eortologio.net/
[19] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου,
ό.π., σελ. 65
[20] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π., σελ. 271
[21] Πέτρου Α. Αλεξιάδη, ό.π., σελ. 105
[22] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου,
ό.π., σελ. 272
[23] Κωνσταντίνου Ιωαν. Τρυφερούλη, ό.π., σελ.
24
[24] https://el.wikipedia.org
[25] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π., σελ. 98
[26] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π., σελ. 99
[27] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π., σελ. 284
[28] Κωνσταντίνου Ιωαν. Τρυφερούλη, ό.π., σελ.
26
[29] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π.,
σελ. 290 και 111
[30] ό.π., σελ. 118
[31] https://www.eortologio.net/
[32] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π.,
σελ. 122
[33] https://www.eortologio.net/
[34] https://www.eortologio.net/
[35]Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π.,
σελ. 131
[36] Κωνσταντίνου Ιωαν. Τρυφερούλη, ό.π., σελ.
50
[37] Πέτρου Α. Αλεξιάδη, ό.π., σελ. 67
[38] https://www.eortologio.net/
[39] Κωνσταντίνου Ιωαν. Τρυφερούλη, ό.π., σελ.
31
[40] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου,
ό.π., σελ. 159
[41] https://www.eortologio.net/pote_giortazei/
[42] Πέτρου Α. Αλεξιάδη, ό.π., σελ. 170
[43] www.onomatologio.gr
[44] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου,
ό.π., σελ. 315
[45] https://www.onomatologio.gr/
[46] https://www.eortologio.net/
[47] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου,
ό.π., σελ.176
[48] https://www.eortologio.net/
[49] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου,
ό.π., σελ. 331
[50] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π., σελ. 305
[51] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π., σελ. 333
[52] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π., σελ. 334
[53] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π., σελ. 216
[54] Δες υποσημείωση 74
[55] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου,
ό.π., σελ. 222
[56] https://www.eortologio.net/
[57] https://www.eortologio.net/
[58] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π., σελ. 352
[59] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π., σελ. 242
[60] Κωνσταντίνου Ιωαν. Τρυφερούλη, ό.π., σελ.
46
[61] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου,
ό.π., σελ. 244-245
[62] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π., σελ. 246
[63] Θεόδωρος Σερεμετάκης, Μαρία Δημητρίου, ό.π.,
σελ. 246
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου